Zabytki naftowe w Gminie Jedlicze na Transgranicznym Szlaku Turystycznym

22 stycznia 2016

goraSzlak naftowy powstał w ramach projektu PHARE 2002. Łączy ze sobą miejsca związane z narodzinami i historią przemysłu naftowego. Główna jego trasa przechodzi przez Jasło – Krosno – Sanok – Lesko – Ustrzyki Dolne – Sambor -Borysław –Drohobycz – Lwów. Od tego szlaku prowadzą trasy w kształcie pętli.  Docierają do terenów gdzie działały pierwsze urządzenia wydobywcze i przetwórcze oleju skalnego oraz miejsc związanych z działalnością Ignacego Łukasiewicza – wynalazcy lampy naftowej, która zapłonęła w lwowskim szpitalu.

Jedna z pętli przechodzi przez gminę Jedlicze w powiecie krośnieńskmi.  Można ją przebyć pieszo lub rowerem.
Zabytki naftowe w Gminie Jedlicze

Potok-szyby naftowe i urządzenia kopalniane

 

Rozmieszczona na terenie wsi Potok kopalnia ropy rozciąga się po obu stronach drogi krajowej nr 28.

Początek kopalni dała studnia kopana ręcznie w 1888 r. na granicy Potoka i Turaszówki.

1

Krajobraz kopalni stanowią dziś szyby naftowe i urządzenia kopalniane, takie jak :kiwony, rurociągi  i zbiorniki ropy.

Na Górze Potockiej dla wszystkich miłośników techniki i historii zobaczymy prawdziwą, unikatową w skali światowej perełkę techniki. Na samym szczycie, po lewej stronie drogi (patrząc od strony Krosna), pomiędzy domami wsi Potok, znajdują się trzy czynne, niezwykłe szyby naftowe (odwierty eksploatacyjne).

Kiwony wszystkich trzech szybów naftowych napędzane są wspólnym kieratem, dokładnie tak samo jak przed stu laty

2

Wszystkie misternie wykonane elementy smarowane są przez górników ropą (olejem skalnym) wydobywaną na miejscu.

3

Kierat z zabytkowym silnikiem elektrycznym wraz z zespołem cięgien transmisyjnych, podpór, jarzem, odciągów i koników pompowych, stanowi niezwykłą całość, skonstruowaną na miarę tego konkretnego, jedynego miejsca na Ziemi. Wszystkie elementy są zaprojektowane, dopasowane i wykonane dla warunków terenowych i działają nieprzerwanie od kilkudziesięciu lat.

4

Kiedy górnicy włączą kierat (niestety zabytkowy silnik kieratu jest niedostępny dla zwiedzających), rozpoczyna się niezwykły, wręcz hipnotyczny ruch wszystkich elementów i równoczesne pompowanie ropy z trzech odwiertów eksploatacyjnych. Wszystko to odbywa się dokładnie tak samo jak prawie sto lat temu.

Zwiedzając to miejsce, pamiętajmy, że znajdujemy się na terenie czynnej kopalni ropy i zobowiązani jesteśmy do zachowania szczególnej ostrożności. Pod żadnym pozorem nie wolno zbliżać się do tych niezwykłych urządzeń.

Nowsze rozwiązanie technologiczne to kiwony napędzane silnikami elektrycznymi.

5Obecnie w kopalni wydobywa się również ropę parafinową z odwiertu o głębokości około 2000 metrów

6

Rafineria ropy naftowej w Jedliczu

To jedna z najstarszych rafinerii na ziemiach polskich. Historia rafinerii sięga XIX wieku , kiedy  to przemysłowiec naftowy Seweryn Stawiarski, nabył od Ewy Stojowskiej Jedlicze.  W okolicach Jedlicza pojawiły się szyby naftowe, a w 1895 roku poprowadzono rurociąg do transportu ropy naftowej. Zaczęto także myśleć o przerabianiu tego surowca na miejscu. Rafinerię wybudowało w  latach 1899-1902  Hanowersko- Galicyjskie Gwarectwo Naftowe. Wybudowanie rafinerii przyczyniło się znacznie do wzrostu znaczenia gospodarczego Jedlicza. Konne zaprzęgi dostarczały ropę z okolicznych kopalń w drewnianych i żelaznych beczkach.

7

W roku 1911 sprzedano rafinerię holendersko-francuskiej spółce Du Nord, która nadała jej nazwę Fabryka Nafty w Jedliczu. Zakład produkował naftę, benzynę, olej niebieski, parafinę i asfalt. Wyroby eksportowano do Belgii, Holandii, Francji i Niemiec. Od 1916 roku ropę dowożono cysternami, a od 1920 roku z niektórych kopalń nawet ropociągami.

W 1919 roku rafinerię przejęła firma Dąbrowa Towarzystwo Naftowe. Przetwarzana w Jedliczu ropa była wysokiej jakości, dlatego możliwy był szybki rozwój przedsiębiorstwa i rozbudowa z wykorzystaniem najnowszych technologii. Produkowano wtedy naftę, parafinę, benzynę, świece, asfalt, koks, oleje smarowe, gazolinę, destylaty smarowe i oleje motorowe.
W roku 1928, właścicielem zakłądu została Małopolska Grupa Francuskich Towarzystw Naftowych, Przemysłowych i Handlowych w Polsce.

Do wybuchu II wojny światowej rafineria sukcesywnie zwiększała przerób ropy oraz liczbę pracowników.
Po wybuchu II wojny światowej rafinerię przejęli Niemcy, którzy wybudowali instalacje do etylizacji benzyn, eksploatowali do granic wytrzymałości jedlickie urządzenia.
Po wojnie odbudowywano przemysł naftowy. Oddano do eksploatacji instalację deasfaltyzacji propanem i rafinacji krezolem. W 1956 roku zaczęły funkcjonować inne instalacje, m.in. nowa destylacja rurowo-wieżowa.

W roku 1999 większościowym akcjonariuszem Rafinerii Jedlicze został koncern PKN Orlen.
Rafineria Nafty Jedlicze S.A. to obecnie znany i ceniony w Polsce producent wysokiej jakości specyfików naftowych, takich jak:
• wysokorafinowane bazy olejowe z regeneracji olejów przepracowanych,
• rozpuszczalniki organiczne „przyjazne środowisku” ,
•oleje opałowe ciężkie, spełniające rygorystyczne wymogi w zakresie poziomu zawartości siarki i azotu, stosowane do wytwarzania ciepła w elektrociepłowniach, elektrowniach i kotłowniach mieszkaniowych.

8

Zwiedzanie rafinerii w Jedliczu jest obecnie możliwe jedynie przez grupy zorganizowane po uprzednim pisemnym uzgodnieniu z zarządem spółki ORLEN Południe . Pismo z podaniem liczebności grupy i celu zwiedzania należy kierować na adres   ORLEN Południe ul. Trzecieskiego 14, 38-460 Jedlicze.

Na jedlickim cmentarzu znajduje się grobowiec Tytusa Trzecieskiego współpracownika Ignacego Łukasiewicza, protektora spółek naftowych.

 

Opracowanie: Agata i Wojciech Wieczorek

Fotografie: Wojciech Wieczorek

Źródło: „Rafineria Nafty Jedlicze”, Chemia Przemysłowa,  nr 4/2011

www.beskidniski.org.pl/szlaki/naftowy

 

Komentarze zablokowane.


Powered by http://wordpress.org/ and http://www.hqpremiumthemes.com/